Rindert Jagersma
Orde in ordening. De methode van John Locke om aantekeningen te maken en terug te vinden (1685)
In: De Boekenwereld, 41:3 (2025), pp. 24-27.
Website: https://www.aup-online.com/content/journals/01688391/41/3
DOI: https://doi.org/10.5117/DBW2025.3.007.JAGE
Link: https://www.aup-online.com/content/journals/10.5117/DBW2025.3.007.JAGE
Abstract:
In de vroegmoderne tijd dienden aantekenboeken als belangrijke hulpmiddelen voor geleerden en lezers om kennis te verzamelen, ordenen en onthouden. De Engelse filosoof John Locke (1632–1704) ontwikkelde in 1685 een vernieuwende methode om binnen zulke aantekenboeken informatie efficiënt terug te vinden. In plaats van een alfabetisch register ontwierp hij een index op basis van lettercombinaties, waardoor verwante thema’s op overzichtelijke wijze werden gegroepeerd. Deze methode werd in de achttiende eeuw populair, zowel als praktisch hulpmiddel als pedagogisch model: het maken van aantekeningen gold als een manier om reflectie, geheugen en kritisch denken te stimuleren. In 1739 publiceerde Kornelis de Wit de eerste Nederlandse vertaling (Eene nieuwe manier om verzaamelingen of aantekeningen te maaken), waarmee Locke’s systeem ook in de Nederlandstalige wereld bekend werd.
This article is open access available: PDF (0,1 MB)
English:
Order in Ordering: the Dutch editions of John Locke’s ‘Méthode nouvelle de dresser des recueils’ (1685)
In the early modern period, commonplace books served as important tools for scholars and readers to collect, organize, and retain knowledge. The English philosopher John Locke (1632–1704) developed an innovative method in 1685 to efficiently retrieve information within such notebooks. Instead of using a traditional alphabetical index, he designed a system based on letter combinations, allowing related themes to be grouped in a clear and structured way. This method became popular in the eighteenth century, both as a practical tool and as a pedagogical model: note-taking was seen as a means to foster reflection, memory, and critical thinking. In 1739, Kornelis de Wit published the first Dutch translation, which helped to introduce Locke’s system to a Dutch-speaking audience.
[This article is in Dutch]